Pojęcie szkody górniczej w obecnym porządku prawnym ukształtowanym w oparciu o aktualnie obowiązującą ustawę z dnia 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U.2024.1290 t.j. z dnia 2024.08.26) nie doczekało się co prawda normatywnej definicji (niegdyś pojęcie to zostało zdefiniowane w nieobowiązującym już Dekrecie z dnia 6 maja 1953 r. Prawo górnicze), jednakże można go scharakteryzować jako uszczerbek o charakterze majątkowym, który powstał w związku z prowadzeniem eksploatacji złóż.
Podziemna eksploatacja węgla kamiennego ujemnie oddziałuje na powierzchnię, a oddziaływania te mogą mieć różną postać – możemy wyróżnić tu m.in. wpływy statyczne skutkujące powstawaniem tzw. deformacji ciągłych czyli. m.in. obniżeń, nachyleń odkształceń górotworu oraz deformacji nieciągłych, w których dochodzi do przerwania ciągłości górotworu, które na powierzchni objawiają się w postaci zapadlisk, lejów, progów czy też szczelin, a także dynamiczne czyli wstrząsy i tąpnięcia.
Patrząc pod kątem widocznych skutków eksploatacji w składnikach budowlanych i gruntach mogą się one objawiać m.in. zarysowaniami i pęknięciami murów, ścian, sufitów elewacji, posadzek, okładzin z płytek ceramicznych, deformacją stolarki okiennej i drzwiowej, wychyleniem z pionu budynków i budowli, nieszczelnościami dachu, deformacją różnych nawierzchni, powstawaniem zapadlisk, wybrzuszeń itp
Często w wyniku wpływów eksploatacji górniczej dochodzi także do naruszenia stosunków wodnych, co może powodować zawodnienie terenu nieruchomości, zawilgocenie i zagrzybienie ścian, usychanie roślin, niszczenie zasiewów i plonów itp.
Dochodzenie szkód górniczych
Podstawowym aktem prawnym regulującym kwestie związane z dochodzeniem naprawienia szkód górniczych, a także roszczeń zapobiegawczych jest ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U.2024.1290 t.j. z dnia 2024.08.26). Jednakże regulacja ta nie jest kompleksowa bowiem w wielu kwestiach znajdują zastosowanie przepisy także innych aktów prawnych, w szczególności Kodeksu Cywilnego ale także m.in. ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych czy też ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.
Proces dochodzenia naprawienia szkód rozpoczyna się od etapu obowiązkowego postępowania ugodowego prowadzonego z właściwym przedsiębiorca górniczym, ewentualnie w pewnych nielicznych i wyjątkowych wypadkach w właściwym przedstawicielem Skarbu Państwa. W przypadku braku zgody na zawarcie ugody, lub też braku reakcji na wszczęcie tego postępowania sprawa jest kierowana na drogę postępowania sądowego, w toku którego po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, w tym dowodów z opinii właściwych biegłych sąd rozstrzyga sprawę w drodze wyroku.
Procesy sądowe co prawda są długotrwałe, lecz przy odpowiednim ich poprowadzeniu z pomocą doświadczonego pełnomocnika pozwalają na uzyskanie satysfakcjonującego wyniku pozwalającego na naprawienie szkody w pełnej wysokości, a nie tylko w jej części (i to często niewielkiej) jak ma to miejsce najczęściej w ramach proponowanych przez przedsiębiorców górniczych ugód.